Odzyskiwanie danych z dysku SSD

Odzyskiwanie danych z dysku SSD

SSD przestał być wykrywany, komputer nie uruchamia systemu albo nagle zniknął dostęp do ważnych materiałów? W wielu przypadkach zawartość takiego urządzenia można jeszcze uratować, jednak sposób pracy zależy od rodzaju usterki, modelu kontrolera, stanu pamięci NAND oraz wcześniejszych prób naprawy.

W Ram-serwis zajmujemy się profesjonalnym odzyskiwaniem danych z dysków SSD SATA, mSATA oraz M.2. Pracujemy z urządzeniami po problemach z elektroniką, firmware, kontrolerem, zasilaniem, translatorem, pamięcią NAND oraz strukturą logiczną. Ponieważ każdy model może działać inaczej, przed rozpoczęciem właściwych czynności wykonujemy analizę techniczną i dobieramy metodę bezpieczną dla konkretnego przypadku.

Jeżeli zapisane materiały są ważne, nie instaluj programów naprawczych, nie formatuj partycji i nie zapisuj nowych plików. W przypadku SSD takie działania mogą uruchomić mechanizmy porządkowania pamięci, dlatego szybkie odłączenie zasilania często ma duże znaczenie.

Kontakt z laboratorium:
tel. 692 106 189

Wybierz najwygodniejszy sposób kontaktu:

Najczęstsze objawy problemów z SSD

Objawy mogą wyglądać podobnie, ale przyczyna bywa zupełnie inna. Czasem źródłem problemu jest elektronika, czasem firmware, a w innym przypadku kontroler, translator, pamięć NAND albo uszkodzona struktura logiczna. Dlatego sama informacja, że komputer nie widzi urządzenia, nie wystarcza do określenia zakresu prac.

Analiza jest wskazana szczególnie wtedy, gdy:

• komputer lub BIOS nie wykrywa SSD,
• urządzenie pokazuje błędną nazwę albo pojemność,
• system operacyjny przestał się uruchamiać,
• komputer zawiesza się podczas próby odczytu,
• partycja wygląda na pustą lub niezainicjalizowaną,
• pojawiają się błędy dostępu do katalogów,
• zawartość zniknęła po aktualizacji, restarcie albo zaniku zasilania,
• doszło do formatowania lub skasowania ważnych materiałów,
• model zgłasza komunikat SATAFIRM S11 albo inną nieprawidłową identyfikację,
• uszkodzeniu uległo złącze, PCB lub elementy zasilania.

W takiej sytuacji nie warto wielokrotnie podłączać urządzenia do kolejnych komputerów. Jeżeli problem ma charakter sprzętowy, każda próba może pogorszyć stan pamięci albo utrudnić późniejszy odczyt.

Z jakich dysków SSD odzyskujemy dane?

Odzyskujemy dane z wewnętrznych i zewnętrznych dysków SSD stosowanych w komputerach stacjonarnych, laptopach, stacjach roboczych i urządzeniach przemysłowych.

Obsługujemy między innymi:

• dyski SSD SATA 2,5 cala,
• dyski mSATA,
• dyski M.2 SATA,
• zewnętrzne dyski SSD USB,
• dyski SSD wyposażone w kontrolery Phison, Silicon Motion, Marvell, SandForce i inne,
• nośniki wykorzystujące pamięci NAND różnych producentów.

Dyski NVMe wymagają odrębnych procedur diagnostycznych. Informacje dotyczące tych nośników znajdują się na stronie odzyskiwanie danych z dysku NVMe.

Czy z SSD można przywrócić utracone materiały?

W wielu przypadkach tak, jednak skuteczność zależy od kilku czynników. Najważniejsze są: stan układów NAND, sposób działania kontrolera, rodzaj usterki, obecność szyfrowania, aktywność funkcji TRIM oraz to, co wykonano po utracie dostępu.

Pomoc może być możliwa między innymi po:

• uszkodzeniu elektroniki,
• problemie z kontrolerem,
• błędzie firmware,
• uszkodzeniu translatora,
• awarii układu zasilania,
• uszkodzeniu złącza,
• błędach pamięci NAND,
• utracie partycji,
• problemie z systemem plików,
• szybkim formatowaniu,
• przypadkowym usunięciu katalogów.

Jeżeli jednak urządzenie działało po skasowaniu lub formatowaniu, kontroler mógł wykonać polecenia czyszczenia komórek pamięci. Wtedy część zawartości może zostać usunięta bezpowrotnie. Z tego powodu przy ważnych materiałach najlepiej natychmiast wyłączyć komputer i nie wykonywać kolejnych operacji.

Dlaczego SSD wymaga innego podejścia niż HDD?

SSD nie zapisuje informacji liniowo jak klasyczna konstrukcja talerzowa. Zawartość jest rozproszona w wielu układach NAND, natomiast za jej organizację odpowiada kontroler. To on decyduje, gdzie trafiają poszczególne fragmenty zapisu, jak działa korekcja błędów i jak urządzenie zarządza zużyciem komórek pamięci.

Kontroler odpowiada między innymi za:

• mapowanie adresów logicznych na fizyczne komórki,
• korekcję błędów,
• równomierne zużywanie pamięci,
• obsługę uszkodzonych bloków,
• szyfrowanie i deszyfrowanie zawartości,
• działanie funkcji TRIM,
• tworzenie oraz aktualizowanie translatora.

Dlatego samo wylutowanie układów NAND nie zawsze wystarcza. W wielu współczesnych konstrukcjach zapis jest szyfrowany, mieszany albo powiązany z konkretnym kontrolerem. W rezultacie praca wymaga nie tylko sprzętu, lecz także znajomości danej platformy i sposobu organizacji pamięci.

TRIM i ryzyko bezpowrotnej utraty zawartości

Funkcja TRIM informuje SSD, które bloki nie są już potrzebne po usunięciu plików lub formatowaniu. Dzięki temu urządzenie może szybciej przygotować pamięć do ponownego zapisu. Z punktu widzenia codziennej pracy komputera jest to korzystne, jednak przy utracie ważnych materiałów może stanowić duży problem.

Jeżeli TRIM został wykonany, wcześniejsza zawartość może nie być już fizycznie dostępna w komórkach NAND. Dlatego po przypadkowym usunięciu katalogów, sformatowaniu partycji albo reinstalacji systemu nie należy dalej korzystać z komputera.

Najbezpieczniejsze działanie to:

• wyłączyć sprzęt,
• nie instalować programów ratunkowych,
• nie tworzyć nowych plików,
• nie aktualizować systemu,
• nie wykonywać kolejnych prób skanowania,
• przekazać urządzenie do oceny technicznej.

W przypadku SSD czas i liczba wykonanych operacji mają często większe znaczenie niż przy klasycznych konstrukcjach talerzowych.

Jak wygląda praca krok po kroku?

Każde zlecenie zaczynamy od zebrania informacji o objawach. Dzięki temu możemy ustalić, czy problem pojawił się po zaniku zasilania, aktualizacji, przepięciu, przypadkowym usunięciu, formatowaniu, zalaniu, upadku albo wcześniejszej próbie naprawy.

Standardowy przebieg wygląda następująco:

1. Dostarczenie urządzenia

Klient dostarcza SSD osobiście albo wysyła go do naszego laboratorium. Warto dołączyć krótki opis objawów: kiedy wystąpił problem, czy sprzęt był dalej uruchamiany i jakie działania wykonano po utracie dostępu.

2. Wstępna analiza techniczna

Sprawdzamy model, interfejs, zachowanie elektroniki, identyfikację urządzenia oraz możliwość komunikacji ze sprzętem. Następnie oceniamy, czy problem dotyczy zasilania, kontrolera, firmware, pamięci NAND, złącza czy struktury logicznej.

3. Dobór metody pracy

Po rozpoznaniu sytuacji wybieramy najbezpieczniejszą ścieżkę. Czasem możliwy jest odczyt po naprawie elektroniki, czasem potrzebna jest praca w trybie technologicznym, a niekiedy konieczna jest zaawansowana analiza pamięci NAND.

4. Przedstawienie wyceny

Po sprawdzeniu urządzenia informujemy klienta o możliwościach, ryzyku, przewidywanym zakresie prac i kosztach. Właściwe działania rozpoczynamy dopiero po akceptacji.

5. Odczyt i rekonstrukcja struktury

Jeżeli stan urządzenia na to pozwala, wykonujemy kopię roboczą lub odczytujemy zawartość w sposób możliwie bezpieczny. Następnie odtwarzamy strukturę katalogów, sprawdzamy wynik i przygotowujemy materiały do przekazania.

6. Przekazanie wyniku

Po zakończeniu prac klient otrzymuje przywrócone zasoby na sprawnym nośniku. Przed przekazaniem weryfikujemy, czy katalogi i najważniejsze pliki są dostępne.

Jakich działań unikać po utracie dostępu?

W przypadku SSD niewłaściwe działania mogą bardzo szybko ograniczyć szanse na powodzenie. Dotyczy to szczególnie urządzeń, które nadal są widoczne w systemie, ale zawartość zniknęła po usunięciu, formatowaniu lub błędzie systemowym.

Nie należy:

• instalować programów ratunkowych na tym samym urządzeniu,
• zapisywać nowych plików,
• wykonywać kolejnych aktualizacji,
• formatować partycji,
• inicjalizować urządzenia w systemie,
• uruchamiać CHKDSK lub podobnych narzędzi,
• wykonywać wielokrotnych skanowań,
• przeprowadzać samodzielnej naprawy elektroniki,
• podłączać sprzętu do wielu komputerów,
• korzystać z urządzenia, które działa niestabilnie.

Najlepiej odłączyć zasilanie i opisać objawy. Dzięki temu łatwiej dobrać bezpieczną metodę postępowania.

Typowe przyczyny problemów z SSD

Usterki urządzeń półprzewodnikowych mogą mieć różne źródła. Nie zawsze wynikają z zużycia pamięci. Często problem pojawia się nagle, na przykład po zaniku zasilania, przepięciu, aktualizacji firmware, awarii systemu albo uszkodzeniu elektroniki.

Najczęstsze przyczyny to:

• uszkodzenie kontrolera,
• błąd firmware,
• problem z translatorem,
• awaria układu zasilania,
• uszkodzenie elementów PCB,
• degradacja pamięci NAND,
• błędy korekcji ECC,
• nieprawidłowa identyfikacja urządzenia,
• działanie funkcji TRIM po usunięciu materiałów,
• uszkodzenie systemu plików.

Ponieważ wiele objawów wygląda podobnie, prawidłowa ocena wymaga sprawdzenia konkretnego modelu. Dopiero wtedy można określić, czy możliwy jest odczyt przez interfejs, praca w trybie technologicznym, naprawa elektroniki czy inna metoda.

SATAFIRM S11 i inne błędne identyfikacje

Niektóre konstrukcje, szczególnie oparte na kontrolerach Phison, mogą zgłaszać się pod nieprawidłową nazwą, na przykład SATAFIRM S11. Taki objaw często oznacza problem z firmware, translatorem albo komunikacją kontrolera z pamięcią NAND.

W takiej sytuacji system może widzieć urządzenie, ale nie pozwala uzyskać dostępu do właściwej zawartości. Próby formatowania, inicjalizacji lub naprawy programowej nie rozwiązują przyczyny problemu, a czasem dodatkowo komplikują późniejszą pracę.

Przy takim objawie najlepiej nie wykonywać żadnych zmian w systemie i przekazać sprzęt do specjalistycznej analizy.

Czy chip-off zawsze pomaga?

Metoda chip-off polega na bezpośredniej pracy z układami NAND. Nie jest jednak rozwiązaniem uniwersalnym. W starszych i prostszych konstrukcjach bywa skuteczna, natomiast w wielu nowszych modelach zapis może być szyfrowany, mieszany albo ściśle powiązany z kontrolerem.

Dlatego przed podjęciem decyzji trzeba sprawdzić konkretną platformę. Czasem lepszym rozwiązaniem jest uruchomienie urządzenia w trybie technologicznym, naprawa zasilania, praca z firmware albo próba odczytu przez kontroler. Z kolei w innych przypadkach bezpośrednia analiza NAND może być jedyną dostępną drogą.

Nie stosujemy jednej metody do wszystkich przypadków. Najpierw sprawdzamy model, zachowanie urządzenia i typ usterki, a dopiero później wybieramy sposób działania.

Ile kosztuje przywrócenie zawartości z SSD?

Koszt zależy od rodzaju usterki, modelu urządzenia, typu kontrolera, stanu pamięci NAND oraz zakresu potrzebnych prac. Prosty przypadek logiczny wycenia się inaczej niż uszkodzenie elektroniki, problem z firmware albo zaawansowaną pracę z układami NAND.

Na cenę wpływa między innymi:

• rodzaj problemu,
• zachowanie urządzenia po podłączeniu,
• możliwość komunikacji z kontrolerem,
• stan układów pamięci,
• potrzeba naprawy elektroniki,
• konieczność pracy w trybie technologicznym,
• poziom skomplikowania rekonstrukcji struktury logicznej,
• ilość czasu potrzebna na bezpieczny odczyt.

Po analizie przedstawiamy klientowi zakres prac i koszt. Dopiero po akceptacji rozpoczynamy właściwe działania.

Koszt i czas wykonania diagnozy

Wszystkie podane kwoty są cenami netto i należy doliczyć do nich 23% VAT.

Jakie uszkodzenia dysków SSD diagnozujemy?

Uszkodzenia elektroniki

Awaria układów zasilania, zwarcie, przepięcie albo uszkodzenie elementów na płytce PCB może spowodować, że dysk nie będzie wykrywany lub nie będzie reagował po podłączeniu.

W takich przypadkach wykonujemy pomiary napięć, sprawdzamy poszczególne linie zasilania oraz lokalizujemy element odpowiedzialny za usterkę. Naprawa elektroniki jest prowadzona wyłącznie w zakresie potrzebnym do uzyskania dostępu do danych.

Awaria kontrolera

Kontroler zarządza zapisem, odczytem, korekcją błędów, szyfrowaniem i mapowaniem danych w pamięciach NAND. Jego uszkodzenie może powodować całkowity brak identyfikacji dysku, nieprawidłową nazwę, błędną pojemność albo zawieszanie urządzenia.

W zależności od konstrukcji SSD możliwe jest uruchomienie kontrolera w trybie technologicznym, odbudowanie dostępu do danych lub zastosowanie innej procedury właściwej dla konkretnej rodziny nośnika.

Uszkodzenie firmware i translatora

Firmware SSD zawiera informacje niezbędne do prawidłowej pracy kontrolera. Awaria oprogramowania układowego albo translatora może sprawić, że nośnik będzie widoczny pod nieprawidłową nazwą, pojemnością 0 MB lub jako urządzenie serwisowe.

Do tej grupy należą między innymi przypadki SATAFIRM S11.

SATAFIRM S11 – przyczyny awarii i możliwości odzyskania danych

Degradacja pamięci NAND

Komórki pamięci NAND mają ograniczoną trwałość i wraz z upływem czasu mogą generować coraz większą liczbę błędów. Kontroler próbuje je korygować, jednak po przekroczeniu możliwości systemu korekcji dysk może działać niestabilnie albo całkowicie przestać się uruchamiać.

W takich przypadkach ważne jest ograniczenie kolejnych prób odczytu i szybkie wykonanie kopii technologicznej.

Uszkodzenia logiczne

Do utraty danych może dojść również bez fizycznej awarii nośnika, na przykład wskutek:

• uszkodzenia systemu plików,
• utraty partycji,
• formatowania,
• przypadkowego usunięcia plików,
• przerwania aktualizacji,
• błędów systemu operacyjnego,
• działania złośliwego oprogramowania.

W przypadku usunięcia danych lub formatowania kluczowe znaczenie ma stan funkcji TRIM.

Zaplecze techniczne do odzyskiwania danych z SSD

Diagnostykę i odzyskiwanie danych z dysków SSD wykonujemy w laboratorium wyposażonym w narzędzia przeznaczone do pracy z uszkodzonymi nośnikami półprzewodnikowymi.

W zależności od rodzaju awarii wykorzystujemy między innymi:

• mikroskop serwisowy,
• systemy PC-3000 do diagnostyki i pracy technologicznej,
• zasilacze laboratoryjne,
• mierniki i urządzenia pomiarowe,
• stacje lutownicze Hotair i podgrzewacze,
• narzędzia do pracy z układami BGA,
• adaptery i rozwiązania przeznaczone do pamięci NAND,
• oprogramowanie do wykonywania kopii technologicznych i rekonstrukcji danych.

W zależności od rodzaju awarii wykorzystujemy między innymi:

• mikroskop serwisowy,
• systemy PC-3000 do diagnostyki i pracy technologicznej,
• zasilacze laboratoryjne,
• mierniki i urządzenia pomiarowe,
• stacje lutownicze Hotair i podgrzewacze,
• narzędzia do pracy z układami BGA,
• adaptery i rozwiązania przeznaczone do pamięci NAND,
• oprogramowanie do wykonywania kopii technologicznych i rekonstrukcji danych.

Nie każda awaria wymaga wylutowania pamięci. W wielu przypadkach bezpieczniejszą metodą jest uruchomienie oryginalnego kontrolera, naprawa dostępu do firmware lub wykonanie odczytu w trybie technologicznym.

Dobór metody zależy od konstrukcji dysku i charakteru uszkodzenia.

Przykład odzyskiwania danych z dysku SSD z kontrolerem SandForce

Do naszego laboratorium trafił dysk Intel SSD 180 GB SandForce (200026BB), który przestał być wykrywany przez komputer. Klient utracił dostęp do ważnych danych.

Objawy

• brak prawidłowej detekcji dysku,
• nieprawidłowa identyfikacja nośnika,
• brak możliwości dostępu do danych użytkownika.

Diagnoza

Diagnostyka wykazała problem z prawidłowym uruchomieniem nośnika i dostępem do struktury danych zarządzanej przez kontroler. Zwykłe podłączenie dysku ani odczyt poszczególnych pamięci NAND nie pozwalały na uzyskanie dostępu do danych.

Wykonane prace

Standardowe narzędzia nie umożliwiały uzyskania dostępu do danych.
W przypadku tej rodziny kontrolerów SandForce nie ma dostępnego komercyjnego rozwiązania pozwalającego na typową pracę w trybie technologicznym, a dane były szyfrowane przez kontroler.
Konieczne było opracowanie indywidualnej procedury umożliwiającej uruchomienie nośnika bez doprowadzenia do wyzerowania jego zawartości. Przygotowanie bezpiecznej metody wymagało wielu testów i prób prowadzonych z zachowaniem pełnej kontroli nad stanem dysku.
W tym przypadku wykorzystaliśmy własne procedury opracowane na podstawie doświadczenia z podobnymi konstrukcjami SSD.

Wynik

Udało się odzyskać komplet danych z uszkodzonego nośnika.

Był to jeden z kilku przypadków dysków z kontrolerem SandForce, w których opracowana przez nas procedura pozwoliła na pełne odzyskanie danych mimo braku standardowego wsparcia technologicznego.

Czego nie robić po awarii dysku SSD?

Przed diagnozą nie należy formatować ani inicjalizować nośnika, aktualizować jego firmware, uruchamiać narzędzi naprawiających system plików ani zapisywać na nim nowych danych. W przypadku problemów sprzętowych nie zalecamy również samodzielnej wymiany elektroniki ani wylutowywania pamięci NAND.
Każda z tych czynności może zmienić stan nośnika lub utrudnić późniejsze odzyskanie danych.

Bezpieczeństwo i poufność danych

Nośniki przyjmowane do laboratorium są traktowane jako poufne. Dane odzyskujemy wyłącznie w zakresie potrzebnym do realizacji zlecenia i przekazujemy je osobie uprawnionej.

Podczas realizacji:

• nie wykorzystujemy danych klienta do innych celów,
• ograniczamy dostęp do nośnika i wykonanych kopii,
• weryfikujemy odzyskane pliki wyłącznie w zakresie niezbędnym do oceny poprawności,
• po zakończeniu sprawy usuwamy kopie robocze zgodnie z ustaloną procedurą.

W przypadku firm możliwe jest ustalenie dodatkowych zasad dotyczących poufności, sposobu przekazania danych i dokumentacji realizacji.

FAQ – najczęstsze pytania

Czy można uratować zawartość z SSD, który nie jest wykrywany?

W wielu przypadkach tak, ale najpierw trzeba ustalić, dlaczego urządzenie nie zgłasza się poprawnie. Przyczyną może być elektronika, firmware, kontroler, zasilanie, złącze albo pamięć NAND.

Czy po formatowaniu SSD można przywrócić pliki?

To zależy od działania funkcji TRIM i od tego, czy po formatowaniu urządzenie było dalej używane. Jeżeli kontroler oczyścił odpowiednie bloki pamięci, część zawartości może być już niedostępna.

Czy programy do samodzielnego skanowania są bezpieczne?

Tylko wtedy, gdy urządzenie jest technicznie sprawne, a materiały nie mają dużej wartości. Jeżeli SSD działa niestabilnie, znika z systemu albo zgłasza błędy, takie skanowanie może pogorszyć sytuację.

Czy każda usterka SSD wymaga chip-off?

Nie. W wielu przypadkach lepszym rozwiązaniem jest praca przez kontroler, naprawa elektroniki, tryb technologiczny albo działania związane z firmware. Chip-off stosuje się tylko wtedy, gdy ma to sens techniczny.

Czy przyjmujecie SSD z całej Polski?

Tak. Urządzenie można dostarczyć osobiście do Ram-serwis w Poznaniu albo przesłać je kurierem. Warto dołączyć opis objawów i informację, jakie działania wykonano po wystąpieniu problemu.

Skontaktuj się z Ram-serwis

Jeżeli SSD przestał działać, nie jest wykrywany, zgłasza błędną pojemność albo utraciłeś dostęp do ważnych materiałów, skontaktuj się z nami. Opisz objawy, model urządzenia i sytuację, po której pojawił się problem.

Nie zapisuj nowych plików i nie instaluj programów naprawczych na tym samym urządzeniu. Dzięki temu zwiększasz szansę na bezpieczne przywrócenie zawartości.

Telefon: 692 106 189
E-mail: biuro@ram-serwis.pl